Het moet maar eens gedaan zijn met de ‘zelfinferiorisatie’ onder docenten, vindt Marc Vermeulen. Als directeur van onderzoeksbureau IVA en programmadirecteur van een tweetal opleidingen aan de TiasNimbas Business School onderzoekt hij de relatie tussen onderwijs, arbeidsmarkt en economie. Vermeulen pleit voor efficacy, voor kritische zelfreflectie. ‘En niet langer: vrijheid, gelijkheid en eenzaamheid.’


Een vakman doet in de etalage van de samenleving zijn werk en schaamt zich daar niet voor, aldus Marc Vermeulen. Naar eigen zeggen is Vermeulen niet ‘van de afdeling nuances’. ‘Maar alles wat ik u hier vertel is wetenschappelijk verantwoord, dan wel wetenschappelijk niet heel erg onverantwoord.’ Vermeulen begint zijn verhaal met zijn visie op het leraarschap. ‘Een ingewikkeld beroep. Je moet snel, integer en empathisch zijn en je opereert in een speelveld waarin alles met elkaar samenhangt. Van overheidsbezuinigingen tot schadeclaims van ontevreden ouders.’

Verantwoordelijkheid pakken
Maar docenten moeten volgens Vermeulen ophouden zichzelf binnen dat speelveld tot een willoze speelbal te bestempelen. ‘Natuurlijk heb je als leraar te maken met beperkende grenzen. Maar er is nog steeds meer dan voldoende ruimte om je eigen verantwoordelijkheid te pakken en je professionaliteit te vergroten. Ook binnen de gekte van de kwalificatiedossiers.’ (‘Wist u dat alle kd’s bij elkaar opgeteld meer dan honderdduizend a4’jes opleveren?’, voegt hij daar terloops aan toe).

Noblesse oblige!
De professionele docent is het volgens Vermeulen aan zichzelf én aan zijn leerlingen verplicht zich te blijven ontwikkelen. ‘Noblesse oblige! Niet simpelweg een lesprogramma afdraaien en wachten tot je onderwijsinstellingen iets initieert, maar zélf actie ondernemen. Praat met collega’s, kijk eens hoe andere scholen het doen. En leg verantwoordelijkheid af over je eigen aanpak.’ Het leraarschap houdt volgens Vermeulen niet op bij de deur van het klaslokaal. ‘Het credo vrijheid, gelijkheid en eenzaamheid is hopeloos achterhaald. Het wordt tijd voor kritische zelfreflectie.’

Arbeidsproductiviteit
Vermeulen pleit er daarom voor om de arbeidsproductiviteit in het onderwijs daarom niet alleen te relateren aan output  - aan effectiviteit en efficiëntie - maar daarbij ook de efficacy te betrekken. ‘Heb je als docent aan het eind van de dag het gevoel dat je je doelen bereikt hebt, ben je tevreden over je optreden? Dat is essentieel voor je motivatie, voor je flow. En juist dat laatste kan de kwaliteit van ons onderwijs een enorme boost geven.’

Beroepstrots
Als docent heb je veel om trots op zijn, vindt Vermeulen. ‘Maar toch bestaat binnen de beroepsgroep een grote neiging tot zelfinferioriteit. Het vak van leraar heeft geen aanzien meer, hoor je dan. Wie zegt dat? Voornamelijk docenten zelf, zo blijkt uit onderzoek. De sociale status van docenten is door de jaren heen amper gewijzigd, maar het gros van de leraren raadt de eigen kinderen af het onderwijs in te gaan.’ Volgens Vermeulen straalt dat af op het beeld dat sommige mensen hebben van de hedendaagse docent. ‘In tv-reclames zie je altijd klaslokalen waar de hel is losgebarsten en docenten die geen orde kunnen houden. Het zou goed zijn als er meer werd gefocust op het heldendom van het leraarschap. Een positieve hoofdrol voor een docent in een soapserie of zo. Zou dat niet mooi zijn?‘

Meer Marc Vermeulen? Lees dan het interview dat we in september met hem hadden.

Auteur: Eric Weijers (Ravestein & Zwart)