‘Organisatieactivist’ staat er op zijn visitekaartje. Een beschrijving die aangeeft welk doel CompetentCity-spreker Jaap Peters nastreeft: organisaties weer activeren. Hij strijdt in managementbestsellers als ‘De intensieve menshouderij’ en ‘Bij welke reorganisatie werk jij?’ tegen sturing aan de hand van structuren, systemen, regels en methodieken en pleit voor ‘persoonlijk vakmanschap’. ‘De docent moet weer zelf de regie nemen.’

1911. Frederick Winslow Taylor publiceert het boek 'The Principles of Scientific Management’. De strekking: productieprocessen zijn gebaat bij een vergaande rationalisering. Er moet voor elke werknemer (die van nature lui is) een programma van opeenvolgende handelingen gemaakt worden. Op die manier ontstaat een specialisme dat afgestemd is op de kennis en vaardigheden per werknemer. Belangrijk hierbij is dat duidelijk gekeken wordt wát het meest efficiënte productieproces is. En wie van de werknemers de benodigde handelingen voor dit productieproces het beste en snelste uitvoert. Eerst systemen, dan mensen, aldus Taylor. Laat de werkvloer dus vooral geen eigen initiatief nemen...

2011. Het is op de kop af 100 jaar geleden dat Taylors boek uitkwam. In die eeuw is het ‘takenmanagement’ van Taylor tot in de vezels van allerlei sectoren doorgedrongen. Ook in het onderwijs. ‘In die sector volgden vele organisatievernieuwingen elkaar op, waarbij de docenten niet of nauwelijks betrokken werden’, vertelt Jaap Peters. ‘En wat krijg je als je de mensen die het primaire proces verzorgen niet meeneemt in de veranderingen? Een flinterdun draagvlak. En ook: gebrek aan inhoud bij de vernieuwing.’

Blij van een groene wei
Peters spreekt uit ervaring: de organisatieactivist was zelf enkele jaren werkzaam in het mbo als docent voor de vakken management en verkoopbevordering (marketing voor retailers). Hij beseft dan ook dat het een fikse uitdaging is om alle docenten te activeren en te enthousiasmeren voor vernieuwing. ‘Er zijn veel docenten die vlak voor hun pensioen zitten. Een groot deel ziet er echt tegenop om anders te denken en te doen: “Het zal mijn tijd wel duren”. Dit kennen we ook uit de intensieve veeteelt. Dieren die langdurig in een hok zijn opgesloten worden ook niet blij van een groene wei. Die zijn gewend dat alles voor hen geregeld wordt. Terwijl het activeren uit de docent zelf moet komen. Die moet zelf initiatief nemen.’

Geslepen wapen
Het enige wapen dat je als docent hebt om de strijd aan te gaan met het Tayloriaanse gedachtegoed, de ‘intensieve menshouderij’ in de woorden van Peters, is je vakmanschap. Dit wapen moet dan wel vlijmscherp zijn, anders heb je er niets aan. Prikkelende woorden, die Peters tijdens zijn presentatie op CompetentCity kracht bij zal zetten. Onder de titel ‘Vakmanschap is ons enige wapen’ wil hij de bezoekers van zijn presentatie op 3 oktober ‘voor zover nodig’ doordringen van hun ‘eigen kernkwaliteit’ en belang om daarbij te investeren in vernieuwing.

Die kernkwaliteit is volgens Peters het vakmanschap om iemand verder te helpen dan hij zou komen zónder jouw lessen. Passie voor lesgeven is daarbij essentieel. Het is de grote gemeenschappelijke deler voor alle docenten. Peters: ‘Je bent vooral leraar Engels omdat je van doceren houdt, niet primair omdat je die taal zo mooi vindt. Je wilt iemand iets bijbrengen. Een prachtig beroep, waarvoor je uitstekende pedagogische vaardigheden nodig hebt en ervoor moet zorgen dat de kennis die je overbrengt state-of-the-art is. Je leidt op voor de toekomst. En daarom moet je bereid zijn te investeren in vernieuwing.’

Prikkeling
De docent zit in een bevoorrechte positie als het gaat om het vakmanschap aan de maat te houden, beseft Peters. ‘Docenten mogen 10 procent van hun tijd besteden aan vakontwikkeling. Veel mensen uit het bedrijfsleven zouden daar jaloers op zijn. Het is een mooie prikkeling om in jezelf te investeren. Om nieuwe dingen te leren en zo te kijken hoe je je leerlingen nog beter verder kunt helpen. Als muzikant kun je netjes alle nootjes blijven spelen. “Klinkt net als op de cd”, hoor je dan telkens. Maar je brengt echt iets extra’s als je ook kunt improviseren, als je iets bestaands kunt vernieuwen. Sta dus open voor innovatie.’

Meestribbelen
Improvisatie. Loskomen van alle structuren op papier. Mogelijk, stelt Peters, als je durft je mentale houding te veranderen. ‘In plaats van tegenstribbelen moet je meestribbelen. Oftewel: iets doen waarvan je niet gelijk het nut inziet. Je kunt de hele tijd roepen dat je de iPad of Twitter niets vindt. Maar er zijn miljoenen mensen die het wel wat vinden. Bovendien kan het zijn dat je als docent op de hoogte moet zijn, moet weten wat het is.

Ik kan me geen docent Marketing voorstellen die nooit getwitterd heeft. Dat is toch net zoiets als een docent Engels die nooit in Engeland is geweest. Redenen genoeg dus om mee te stribbelen. Lijkt me mooi als we op CompetentCity met elkaar tot de conclusie komen dat dit niet alleen essentieel, maar ook best wel leuk is.’

Meer weten? Schrijf je dan nu in voor CompetentCity en kom naar de lezing van Jaap Peters.